22 Tammoez 5780 | 14 juli 2020
Artikelen
Jodendom in praktijk     Hasjkafa     Feest- en Gedenkdagen     Samenleving     Geschiedenis     Antisemitisme     IsraĆ«l     Media     Publicisten     
Speciale kliniek voor draagmoederschap geopend: een joodse visie
Publicatiedatum: vrijdag 17 juni 2011 Auteur: Dayan mr. Drs. R. Evers | 1.886 keer gelezen
Halacha, Opperrabbijn R. Evers, Ouderschap »

Het VU medisch centrum in Amsterdam heeft een kliniek voor draagmoederschap geopend. Draagmoederschap is een actueel probleem en sluit direct aan bij de parsjiot (afdelingen) van deze week Acharee Mot en Kedosjiem omdat daarin veel over de heiligheid van het huwelijksleven – en alles wat daarmee verbonden is – aan de orde komt.

Kinderloze stellen kunnen er een ivf-embryo laten implanteren bij een draagmoeder. De toekomstige ouders dienen zelf een draagmoeder te vinden. Het centrum helpt niet met zoeken, want dat is in Nederland verboden. Per jaar zullen 50 á 60 paren behandeld worden, schat gynaecoloog Ro’el Schats, hoofd van het ivf-centrum van de VU. Tot nu toe zijn er tien aanmeldingen binnen. Voor de wensouders en de draagmoeder gelden strenge toelatingseisen. Zo moeten ze allen Nederlands spreken vanwege de uitgebreide psychologische screening die aan de procedure voorafgaat. Verder is een strafblad taboe, omdat dit een wettelijke belemmering zou vormen voor de laatste stap: de adoptie van het kind door de biologische ouders. Verder zijn er medische voorwaarden. De biologische moeder moet geen zwangerschap kunnen verdragen. De bevruchting verloopt via in-vitrofertilisatie (reageerbuisbevruchting). Daarom spreken gynaecologen van ’hoogtechnologisch draagmoederschap’ (HTDM). De laagtechnologische variant gaat langs de natuurlijke weg. Schats verwacht dat de kliniek voor HTDM aan de VU de enige in Nederland blijft. In de praktijk zal dit centrum zich vooral met de screening en de psychologische begeleiding bezighouden. Ivf-behandeling zelf kan in elke ivf- kliniek worden uitgevoerd.

Oud fenomeen
De meeste mensen hebben grote moeite met het idee van het draagmoederschap. De surrogaatmoeder is echter al zeer oud. Het prille begin van het Joodse volk werd gekenmerkt door onvrijwillige kinderloosheid. Avraham en Sara konden vele decennia geen kinderen krijgen. Wanhopig zei Sara toen tegen haar man (Bereesjiet 16:2): “Zie toch, G’d heeft mij niet vergund te baren; ga toch tot mijn slavin; misschien zal ik uit haar opgebouwd worden.” Volgens het toen geldende familie- en slavenrecht behoorden de kinderen van de slavin aan de meesteres; vandaar, dat Sara meende, dat zij door middel van haar slavin Hagar “opgebouwd zou kunnen worden”, een juridische vorm van draagmoederschap. De mogelijkheid van transplantatie van een embryo van de ene baarmoeder naar de andere wordt reeds in de Babylonische Talmoedtractaat Choellien en de responsa van Rabbi David ben Zimri (1480-1573, Spanje) vermeld.
Tegenwoordig kennen wij een medisch-technische variant van het draagmoederschap. Een van de hulptechnieken hierbij is de kunstmatige insemiatie. Reeds in de Talmoed (200-500 n.d.g.j.) wordt gesproken over de mogelijkheid van een zwangerschap sine concubito (zonder samenleving). Rabbi Ja’akov Mölin Segal (1365-1427) vermeldt zelfs, dat de apocriefe Ben-Sierach geboren werd na een vorm van kunstmatige inseminatie. Recente research betreft pogingen om door kunstmatige inseminatie in vitro nieuw leven te doen groeien. De reageerbuis (in vitro) bevruchtingstechniek houdt in, dat eicellen na een punctie uit de eierstokken buiten het lichaam van een vrouw bevrucht worden. De in vitro bevruchtingstechniek maakt het in principe ook mogelijk om de bevruchte eicellen in te planten bij een andere vrouw. Ook kunnen bij een laboratoriumbevruchting donorgameten (zaad- of eicellen van een derde) gebruikt worden.

Tegennatuurlijk
De katholieke ethicus McCormick wijst experimenten met het levensorgine van de mens principieel af, omdat deze wijze van omgaan met de levensorigine van de mens ‘tegennatuurlijk’ zou zijn. Het Jodendom kent echter geen natuurwet-doctrine. Deze jongste medische praktijken moeten alleen aan de ethische en juridische achtergronden van de ge- en verboden van de Tora worden getoetst. In principe staat het de mens vrij de medische wetenschap te gebruiken om problemen in verband met voortplanting op te lossen.

Risico’s
De medische experimenten werden nogal eens bekritiseerd omdat er kans bestond op geboorte van kinderen met afwijkingen. Dit was voornamelijk het gevolg van het feit, dat een natuurlijk mechanisme in het lichaam van de vrouw door reageerbuisbevruchting buiten werking wordt gesteld. Medici schatten, dat ongeveer de helft van alle zwangerschappen spontaan wordt afgebroken. Waarschijnlijk is dit de methode van de natuur om een ongezond foetus uit te drijven. Bij reageerbuisbevruchting werkt dit mechanisme niet. Deze bevruchtingsmethode leidt dus tot een verhoogd risico op (erfelijke) afwijkingen en dit is een punt, dat wel behandeld wordt in de klassiek Joodse bronnen. Het Jodendom is aan de ene kant tegen abortus om een gebrekkig foetus te verwijderen, maar raadt aan de andere kant huwelijken, waarbij een verhoogde kans op erfelijke afwijkingen bestaat, af. De reden is duidelijk: voorkomen moet worden, dat kinderen uit een dergelijk huwelijk voor hun leven lang ongelukkig zullen zijn. A fortiori volgt hieruit, dat men zeer voorzichtig moet zijn met ‘medische experimenten’ die zouden kunnen leiden tot genetische defecten. De hoge vlucht, die de ‘genentechniek’ inmiddels heeft genomen, biedt hierin zeker uitkomst.

Abortus?
Bij reageerbuisbevruchting speelt nog een ander probleem: abortus. Om de kansen op succes te verhogen, worden meerdere eitjes uit het lichaam van de moeder verwijderd. Al deze eitjes worden bevrucht en geobserveerd om chromosoomafwijkingen op te sporen. Uiteindelijk wordt slechts één bevrucht eitje uitgekozen; de rest wordt vernietigd. In feite is dit een verkapte vorm van abortus: een embryo in ontwikkeling wordt gedood. Vele halachische autoriteiten menen, dat abortus reeds direct na de conceptie verboden is; anderen zijn van mening, dat abortus pas veertig dagen na de conceptie verboden is. Dit probleem zou vermeden kunnen worden door slechts één ovum te bevruchten.
Kunstmatige inseminatie is een ander probleem, dat zelfs reeds door middeleeuwse autoriteiten besproken wordt. Kunstmatige inseminatie met sperma van een donor is niet toegestaan, daar de identiteit van de donor meestal angstvallig geheim wordt gehouden. Men loopt het risico, dat het kind later met zijn halfzuster - een kind van de donor - zal trouwen (het Bijbelse verbod van incest). Het wordt tevens ongewenst geacht, dat het kind zijn afkomst niet kent. Ook op het gebied van erfrecht ontstaan problemen. Sommige Rabbijnen zien in kunstmatige inseminatie van een donor zelfs een vorm van overspel; het kind zou een mamzeer (bastaard) zijn met alle problemen van dien. Vrijwel alle halachische autoriteiten zijn het er echter over eens, dat kunstmatige inseminatie met sperma van de man toegestaan moet worden, indien de vrouw niet langs normale weg zwanger kan worden. Uiteraard moet het onvrijwillig kinderloze echtpaar eerst de natuurlijke weg bewandelen. Pas indien dit niet tot zwangerschap leidt, mag men overgaan tot kunstmatige inseminatie. Sommige autoriteiten stellen, dat het echtpaar tien jaar moet wachten, maar anderen geven een kortere periode van twee of vijf jaar aan.

Wie is de moeder?
Het draagmoederschap leidt weer tot andere problemen: wie is nu feitelijk de moeder? Deze nieuwe vorm van voortplanting geeft onduidelijkheid in de juridische en halachische status van het kind en kan leiden tot psychologische problemen op het gebied van identiteit en identificatie. Volgens de wet is de barende moeder de enige echte moeder. Buiten de adoptiekanalen is het niet mogelijk een kind over te dragen. Een zwangerschapscontract is nooit rechtsgeldig.
Een getrouwde man kan onmogelijk het kind van een ander echten. Men zou een juridische sluipweg kunnen bewandelen: de onvruchtbare ouders moeten dan eerst scheiden, waarna de draagmoeder het kind zou moeten afstaan. De vader zou dat kind dan na de geboorte moeten erkennen en opnieuw huwen met zijn voormalige echtgenote. Het zou raadzaam zijn de surrogaatmoeder onder narcose te laten bevallen, omdat ook bij afstaan voor adoptie nog steeds geldt, dat de moeder het kind doorgaans wil houden, zodra zij de baby gezien heeft. Professor Roscam Abbing snijdt nog een ander probleem aan: wat te doen, indien het kind vrij ernstig gehandicapt blijkt? Het onvruchtbare echtpaar had een gezond kind besteld; de draagmoeder wil het kind ook niet houden: dat was nooit haar bedoeling geweest.

1   |   2      »      
Copyright © 2011 Jodendom Online
 
 
Contact Zoeken Noachieden Online Beheer
 
Copyright © 2020 Jodendom Online. Alle rechten voorbehouden.